Badanie ogólne moczu

Na czym polega badanie ogólne moczu?

Jest to badanie nieinwazyjne dla pacjenta, a analiza laboratoryjna badania obejmuje następujące elementy:

• Ocena cech fizykochemicznych moczu – barwa, przejrzystość, ciężar właściwy, pH, obecność białka, glukozy, ciał ketonowych, krwi, esterazy leukocytarnej (leukocytów), azotynów (bakterii), bilirubiny i urobilinogenu.

Rola układu moczowego w organizmie

Układ moczowy to złożony system, którego główną funkcją jest wydalanie z organizmu zbędnych produktów przemiany materii przy jednoczesnym utrzymaniu prawidłowej równowagi wodno – elektrolitowej i kwasowo – zasadowej.

Podstawowe funkcje nerek obejmują:

• regulację wydalania z organizmu wody, elektrolitów oraz produktów przemiany materii,
• udział w kontroli ciśnienia tętniczego krwi,
• utrzymanie prawidłowej objętości płynu pozakomórkowego i jego osmolarności,
• zachowanie równowagi kwasowo-zasadowej,
• regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz magnezowej,
• wpływ na czynność szpiku kostnego,
• udział w procesach metabolicznych organizmu.

Zaburzenia funkcjonowania układu moczowego mogą prowadzić do szerokiego spektrum problemów: od krótkoterminowych (np. zatrzymanie wody w organizmie, obrzęki, nadciśnienie), do długoterminowych (takich jak przewlekła choroba nerek czy zaburzenia gospodarki mineralnej).

Dlatego warto wykonywać badanie ogólne moczu regularnie, np. raz w roku w ramach profilaktyki.

Jak pobrać próbkę moczu do badania?

By prawidłowo pobrać próbkę moczu:

• Zaopatrz się w czysty, suchy (jednorazowy) pojemnik, dostępny w aptece lub w Punkcie Pobrań.
• Umyj ręce wodą z mydłem, dokładnie oczyść okolice ujścia cewki moczowej (kobiety: przód → tył; mężczyźni: po odciągnięciu napletka).
• Materiał pobierz ze środkowego strumienia moczu (zwykle potrzeba 50-100 ml moczu, resztę moczu należy oddać do toalety).
• Zamknij szczelnie pojemnik, zabezpiecz przed przypadkowym otwarciem.

Porcję materiału należy dostarczyć możliwie jak najszybciej do laboratorium. Jeśli nie możesz tego zrobić, przechowaj próbkę w lodówce w temperaturze 2-8°C, maksymalnie do 4 godzin.

Kiedy należy wykonać badanie ogólne moczu?

Badanie ogólne moczu należy wykonać u pacjentów, u których występują m.in następujące dolegliwości:

• Objawy zakażenia układu moczowego (bolesne oddawanie moczu, uczucie parcia na pęcherz, ból podbrzusza).
• Obecność krwi w moczu lub inne widoczne zmiany wyglądu moczu.
• Gorączka o nieznanej przyczynie.
• Ból w okolicy lędźwiowej.

Jeśli doświadczasz tych przypadłości, koniecznie wykonaj badanie.

Badanie ogólne moczu – wartości referencyjne (normy)

Badanie testami paskowymi, oceniające parametry fizykochemiczne: 

• pH: 4,5 – 8,0
• Gęstość względna (ciężar właściwy moczu): 1,023 – 1,035 g/ml
• Obecność białka w moczu: nieobecne
• Glukoza: nieobecna
• Ciała ketonowe: nieobecne
• Bilirubina: nieobecna
• Urobilinogen: < 1 mg/dl
• Erytrocyty / Hb (krew utajona): nieobecne
• Esteraza leukocytów: nieobecna
• Azotyny: nieobecne

Pamiętaj, że podane wartości referencyjne mogą zależeć od metody i analizatora, na którym wykonuje się to badanie. Każdą swoją wątpliwość należy zawsze skonsultować z lekarzem!

Przyczyny odchyleń podanych powyżej zakresów referencyjnych

Wynik badania moczu mogą odbiegać od zakresów w wielu różnych sytuacjach klinicznych – poznaj przykładowe z nich:

• wpływ diety (np. wysokobiałkowej, wegetariańskiej/wegańskiej, niskowęglowodanowej, a także w przypadku głodówek),
• nieprawidłowego nawodnienia organizmu (zarówno odwodnienie, jak i nadmierne spożycie płynów może wpływać na wynik badania laboratoryjnego),
• zmiany w parametrach mogą także wskazywać na dysfunkcję nerek (np. kłębuszkowe zapalenie nerek, śródmiąższowe zapalenie nerek, odmieniczkowe zapalenia nerek, niewydolności nerek).
• chorób metabolicznych (cukrzycy, zespołu Cushinga, chorób tarczycy),
• zakażeń układu moczowego (zakażeń bakteryjnych, infekcji grzybicznych, zapalenia pęcherza),
• pozanerkowe czynniki chorobowe (niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze).

Oprócz tego na wynik badania może mieć wpływ: nadmierny wysiłek fizyczny, ciąża, gorączka, przewlekły stres czy niektóre zaburzenia hormonalne (np. niedobór ADH).

Jakie objawy mogą wskazać nieprawidłowości w badaniu moczu?

Nieprawidłowy wynik badania moczu często idzie w parze z objawami, które mogą sygnalizować zaburzenia pracy nerek, dróg moczowych lub innych narządów.

Warto zwrócić uwagę na:

• zmiany zabarwienia moczu (krwiomocz, ciemne zabarwienie, bardzo jasne zabarwienie, zmętnienie, spieniony mocz),
• objawy związane z oddawaniem moczu (ból i pieczenie podczas mikcji, częstomocz, nocne wybudzenia w celu oddania moczu),
• objawy towarzyszące chorobom nerek (obrzęki poranne wokół oczu, obrzęki kostek i nóg narastające w ciągu dnia, nadciśnienie, przybieranie na wadze),
• objawy zaawansowanej niewydolności nerek (przewlekłe zmęczenie, problemy z koncentracją, duszności, skurcze, zespół niespokojnych nóg, mrowienie w palcach),
• objawy ogólnoustrojowe (gorączka, dreszcze, ból w okolicy lędźwiowej, nudności, brak apetytu, ból brzucha).

Jak się przygotować do badania moczu?

Prawidłowe przygotowanie do procedury pobrania moczu najczęściej decyduje o wiarygodności wyniku. Czynniki przedanalityczne, które mogą wpływać na wynik to:

• dieta – rodzaj i ilość spożywanych pokarmów może wpływać na barwę, odczyn moczu oraz pojawienie się zwiększonej ilości kryształów, fosforanów/moczanów bezpostaciowych, kwasu moczowego.
• wysiłek fizyczny – aby zminimalizować wpływ ćwiczeń fizycznych i/lub pozycji ciała na wynik badania moczu, zaleca się badanie próbek porannych (forsowne ćwiczenia mogą sprzyjać wystąpieniu białkomoczu i pojawieniu się wałeczków szklistych i ziarnistych w moczu).
• zanieczyszczenie próbki – zaleca się wykonanie badania po zachowaniu minimalnego czasu abstynencji płciowej (przynajmniej 3 dni). Nie zaleca się badania moczu w okresie okołomenstruacyjnym.

Należy także pamiętać, że:

• w czasie ciąży może być obserwowana fizjologiczna leukocyturia (zbyt duża liczba leukocytów) i glukozuria (tzw. cukromocz, zbyt duże stężenie glukozy).

Wynik badania moczu

• Wynik badania dostępny w ciągu jednego dnia roboczego.
• Możliwość odbioru wyniku badania w wybranej, przy zakupie produktu, placówce medycznej lub w placówce z nią powiązanej – o szczegóły zapytaj w recepcji lub punkcie pobrań.