Badanie lipoproteina(a) - Lp(a)

Czym jest lipoproteina a?

Lp(a) to cząsteczka zbudowana z fragmentu podobnego do LDL („złego cholesterolu), do którego dołączone jest dodatkowe białko – apolipoproteina(a).

Co różni ją od innych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego? Stężenie Lp(a) jest w około 90% uwarunkowane genetycznie i pozostaje stosunkowo stałe przez całe życie – nie zmienia się istotnie pod wpływem diety, aktywności fizycznej i innych modyfikacji stylu życia (chociaż w niektórych stanach fizjologicznych i chorobowych jej ilość może się zmienić).

Jej stężenie nie jest również zależne od innych lipidów, w związku z czym warto wykonać badanie nawet wtedy, gdy parametry profilu lipidowego są w normie.

Co oznacza poziom lipoproteiny(a) we krwi?

Fizjologiczna funkcja Lp(a) nie została do końca poznana. Znane jest natomiast jej działanie patofizjologiczne, czyli szkodliwe. Lp(a) wykazuje przede wszystkim działanie:

• promiażdżycowe (za pośrednictwem apoB),
• prozapalne (poprzez utlenione fosfolipidy).

Podwyższona Lp(a) jest niezależnym czynnikiem ryzyka miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu, dlatego jednorazowe badanie pomaga sprawdzić, czy masz „genetycznie wyższe” ryzyko chorób serca, nawet jeśli inne wyniki lipidów są prawidłowe.

Kiedy wykonać badanie lipoproteiny(a)?

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL), oznaczenie Lp(a) warto rozważyć u szerokiej grupy pacjentów:

• u każdej dorosłej osoby – przynajmniej raz w życiu;
• u pacjentów z przedwczesną chorobą sercowo-naczyniową (np. zawał serca przed 55. rokiem życia u mężczyzn, przed 65. u kobiet);
• gdy brak jest oczekiwanej odpowiedzi na leczenie statynami;
• u osób z granicznym ryzykiem sercowo-naczyniowym między umiarkowanym a wysokim;
• u pacjentów z rodzinną hipercholesterolemią (FH) i/lub miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową;
• u kobiet po 50. roku życia (po menopauzie);
• u krewnych pierwszego stopnia osób z wysokim stężeniem Lp(a);
• u kobiet planujących ciążę lub z nawracającymi utratami ciąży i wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrostu;
• u osób poniżej 18. roku życia z przedwczesną miażdżycową chorobą układu krążenia w wywiadzie rodzinnym lub udarem niedokrwiennym mózgu.

Ze względu na genetyczne uwarunkowanie Lp(a) i brak charakterystycznych objawów, jedyną metodą wykrycia podwyższonego poziomu jest badanie laboratoryjne krwi.

Podwyższone Lp(a) nie tylko zwiększa ryzyko miażdzycy, ale jest też istotnym czynnikiem sprzyjającym zwapnieniu i zwężeniu zastawki aortalnej.

Ponadto u pacjentów po przeszczepieniu serca wysokie stężenie Lp(a) znacząco podnosi ryzyko rozwoju nieprawidłowości naczyń krwionośnych.

Jak przebiega badanie?

Badanie lipoproteiny a polega na pobraniu niewielkiej próbki krwi żylnej – najczęściej z żyły łokciowej w zgięciu przedramienia. Procedura jest identyczna jak przy standardowym badaniu krwi.

Normy Lp(a) – wartości referencyjne

Musisz wiedzieć, że nie ma jednej bezwzględnej normy lipoproteiny a – wyniki interpretuje się w kontekście całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego danego pacjenta.

Za punkt odniesienia można uznać Rekomendacje Ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) oraz Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) – w zaleceniach za podwyższony poziom Lp(a) uznane zostały wartości ≥50 mg/dl.

Wynik zawsze powinien oceniać lekarz, biorąc pod uwagę cały obraz kliniczny: wiek, inne choroby, wartości cholesterolu, ciśnienie, styl życia i ogólne ryzyko sercowo‑naczyniowe.

Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że metody oznaczania nie są w pełni ujednolicone między różnymi laboratoriami, co utrudnia porównywanie wyników. Za punkt odniesienia traktuj zakres referencyjny podany na Twoim wyniku.

Przyczyny niskiego poziomu

Niskie stężenie Lp(a) w większości przypadków jest korzystnym wynikiem – oznacza zazwyczaj niższe wrodzone ryzyko miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu – i najczęściej wynika z uwarunkowań genetycznych.

Czynniki, które mogą się przyczyniać do obniżenia lipoproteiny (a) to:

• duże izoformy apo(a),
• nadczynność tarczycy,
• hormonalna terapia zastępcza po menopauzie,
• zaawansowana choroba wątroby,
• Tocilizumab (lek przeciwzapalny).

Objawy niskiego poziomu

Niskie stężenie Lp(a) samo w sobie nie powoduje żadnych charakterystycznych objawów klinicznych i w typowych sytuacjach jest po prostu dobrą wiadomością.

Wyjątkiem są sytuacje, w których obniżony poziom lipoproteiny(a) nie wynika z genów, lecz z postępującej choroby wątroby – wtedy pacjent może odczuwać objawy związane z uszkodzeniem tego narządu, np.:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• obrzęki,
• żółtaczkę skóry i oczu.

Przyczyny wysokiego poziomu lipoproteiny (a)

Podwyższone stężenie lipoproteiny a wynika głównie z predyspozycji genetycznych i nie jest efektem stylu życia.

Do pozostałych (zdecydowanie rzadszych) przyczyn należą:

• niedoczynność tarczycy,
• menopauza,
• ciąża (wzrost fizjologiczny),
• przewlekła choroba nerek (PChN),
• zespół nerczycowy, przebiegający m.in. z zaburzeniami gospodarki lipidowej,
• dializoterapia (otrzewnowa),
• leczenie hormonem wzrostu.

Objawy wysokiego poziomu Lp(a)

Samo podwyższone stężenie Lp(a) nie daje bezpośrednich, swoistych objawów.

Objawy pojawiają się dopiero jako konsekwencja powikłań sercowo-naczyniowych:

• ból w klatce piersiowej, duszność – związane z chorobą wieńcową i zawałem serca;
• objawy udaru niedokrwiennego mózgu – nagłe zaburzenia mowy, niedowłady, zawroty głowy;
• chromanie przestankowe, bóle nóg – przy chorobie tętnic obwodowych (PAD);
• szmery serca, duszność wysiłkowa – przy zwężeniu zastawki aortalnej (AVS), na które Lp(a) ma szczególnie silny wpływ;
• objawy niewydolności serca – przy zaawansowanej chorobie wieńcowej.

Podwyższona Lp(a) przez lata nie daje o sobie znać, aż w końcu ujawnia się pod postacią zawału, udaru lub problemów z zastawką aortalną.

Dlatego przy wysokim wyniku Lp(a) tak ważne jest, aby razem z lekarzem szczególnie zadbać o pozostałe czynniki ryzyka sercowo‑naczyniowego, nawet jeśli na co dzień nie odczuwasz żadnych dolegliwości.

Przygotowanie do badania

Pobranie krwi nie wymaga ścisłego bycia na czczo, jednak zaleca się pobranie rano, po nocnym odpoczynku.

Przed badaniem należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego.

Przed wizytą poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach – część z nich może wpływać na wynik oznaczenia.

• Wynik badania dostępny w ciągu 5 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki,
• Możliwość dostępu do wyniku online. W tym celu należy pobrać hasło dostępne na recepcji wybranej placówki.