Badanie prolaktyna (PRL)

Co to jest prolaktyna?

Prolaktyna to hormon polipeptydowy wytwarzany głównie przez przedni płat przysadki mózgowej – niewielki gruczoł zlokalizowany w czaszce, pod podwzgórzem. Oprócz przysadki, prolaktynę wytwarzają też komórki układu odpornościowego oraz komórki macicy w czasie ciąży.

We krwi występuje w kilku różnych formach, które różnią się wielkością cząsteczek.

Stężenie prolaktyny w organizmie zmienia się w ciągu doby. Jest najwyższe w czasie snu, a najniższe po południu. Dlatego badanie prolaktyny najlepiej wykonywać o określonej porze, zazwyczaj rano.

Produkcję prolaktyny hamuje dopamina, natomiast zwiększają ją m.in. ciąża, karmienie piersią, stres, sen, wysiłek fizyczny czy używki, dlatego prolaktynę nazywa się też potocznie „hormonem stresu”. To ważne, bo emocje i tryb życia mogą znacząco wpływać na wyniki badania.

Rola prolaktyny w organizmie

Prolaktyna pełni w organizmie wiele ważnych funkcji, ale najważniejszą jest ta związana z laktacją.

U kobiet PRL odpowiada za rozwój gruczołów piersiowych w okresie dojrzewania i produkcję mleka po porodzie, a także wpływa na cykl miesiączkowy i płodność.

U mężczyzn pomaga w regulacji gospodarki hormonalnej, choć w mniejszych ilościach niż u kobiet.
Prolaktyna oddziałuje również na układ odpornościowy, procesy metaboliczne i nasze reakcje na stres.

Zbyt wysoki poziom prolaktyny (tzw. hiperprolaktynemia) może prowadzić do zaburzeń hormonalnych. O objawach wysokiego stężenia prolaktyny przeczytasz niżej.

Kiedy wykonać badanie prolaktyny?

Badanie poziomu prolaktyny we krwi wykonuje się, gdy występują dolegliwości, które mogą wskazywać na zbyt wysokie lub zbyt niskie poziomy tego hormonu w organizmie.

Objawy zbyt wysokiego poziomu prolaktyny zależą od płci, wieku i przyczyny problemu. Małe guzki w przysadce (mikrogruczolaki) często nie dają żadnych objawów neurologicznych, natomiast większe (makrogruczolaki) mogą uciskać na sąsiednie struktury w mózgu, powodując bóle głowy czy zaburzenia widzenia.

U kobiet w wieku rozrodczym badanie prolaktyny wykonuje się najczęściej, gdy występują:
· zaburzenia cyklu miesiączkowego (np. nieregularne miesiączki lub ich brak),
· trudności z zajściem w ciążę,
· skrócenie drugiej fazy cyklu miesiączkowego (tzw. fazy lutealnej),
· pojawienie się mleka z piersi u kobiet, które nie są w ciąży ani nie karmią piersią (mlekotok).

U mężczyzn wskazaniami do badania są m.in.:
· pojawienie się wydzieliny z sutków (mlekotok),
· obniżone libido (popęd seksualny),
· zaburzenia funkcji jąder w tym zmniejszone wydzielanie hormonów (hipogonadyzm),
· powiększenie piersi (ginekomastia).

Opis badania poziomu prolaktyny

Badanie prolaktyny polega na pobraniu próbki krwi żylnej, aby sprawdzić stężenie tego hormonu w organizmie.

Pobranie krwi odbywa się w naszym Punkcie Pobrań i wykonuje je wykwalifikowany personel medyczny. Dokładamy wszelkich starań, aby było to szybkie, bezbolesne i możliwie komfortowe doświadczenie.

Następnie próbka krwi zostaje przesłana do laboratorium, gdzie jest analizowana pod czujnym okiem diagnostów laboratoryjnych z użyciem najwyższej jakości sprzętu.

Normy prolaktyny (wartości referencyjne)

U zdrowych osób poziom prolaktyny we krwi zwykle nie przekracza:

• 20 ng/ml u kobiet,
• 15 ng/ml u mężczyzn.

Trzeba jednak pamiętać, że normy mogą się różnić w zależności od:

• fazy cyklu miesiączkowego u kobiet,
• laboratorium, w którym wykonano badanie,
• indywidualnych cech organizmu.

Dlatego zawsze sprawdź wartości referencyjne podane na Twoim wyniku badania – to one są najlepszym punktem odniesienia dla Twojego przypadku.

Przyczyny niskiego poziomu prolaktyny

Obniżony poziom prolaktyny zdarza się rzadko. Może być spowodowany problemami z pracą przysadki mózgowej – czyli gruczołu, który odpowiada za jej wytwarzanie.

Czasem niski poziom prolaktyny wiąże się też z innymi zaburzeniami hormonalnymi, takimi jak:

• niedoczynność tarczycy,
• niedoczynność kory nadnerczy.

Jeśli wynik badania pokazuje poziom prolaktyny poniżej normy, lekarz zwykle zaleca dalsze badania, by znaleźć przyczynę.

Niska prolaktyna – objawy

Niski poziom prolaktyny często nie daje wyraźnych objawów. Jednak u niektórych osób mogą pojawić się:

• zaburzenia miesiączkowania u kobiet,
• problemy z zajściem w ciążę,
• obniżony popęd seksualny (libido),
• suchość pochwy u kobiet,
• zmniejszona produkcja mleka u kobiet karmiących.

Jeśli masz takie objawy lub Twój wynik badania wskazuje na niski poziom prolaktyny, warto skonsultować się z lekarzem, który zdecyduje, czy potrzebne są kolejne rozszerzone badania.

Przyczyny wysokiego poziomu prolaktyny

Nadmiar prolaktyny może wynikać m.in. z:

• gruczolaka przysadki – guzka w przysadce mózgowej, która produkuje prolaktynę (tzw. prolaktynoma),
• zaburzeń w pracy mózgu, które powodują, że w organizmie jest za mało dopaminy (substancji hamującej wydzielanie prolaktyny)
• zespołu policystycznych jajników, który często wiąże się z zaburzeniami hormonalnymi

Warto pamiętać:

• Prolaktyna wydzielana jest pulsacyjnie, czyli jej poziom może się wahać w ciągu dnia. Dlatego przy granicznych wynikach lekarz może zalecić powtórzenie badania w innym dniu lub kilkukrotne pomiary co 15–20 minut.
• Poziom prolaktyny zależy też od pory dnia, spożytych posiłków, stresu i używek (np. alkoholu, nikotyny).

Jeśli Twój wysoki poziom prolaktyny utrzymuje się i wykluczono naturalne przyczyny (np. ciążę, karmienie piersią, stres, wysiłek fizyczny) oraz inne choroby, lekarz może zlecić badanie przysadki mózgowej rezonansem magnetycznym (MR), aby sprawdzić, czy nie ma zmian w tym gruczole.

Wysoka prolaktyna – objawy

Podwyższony poziom prolaktyny może wpływać na funkcjonowanie układu hormonalnego i płciowego – objawy zależą od tego, jak bardzo hormon ten przekracza normę oraz od płci pacjenta.

Objawy u kobiet przed menopauzą

Przy niewielkim podwyższeniu prolaktyny (do ok. 2,3 nmol/l, przy wartościach referencyjnych < 1,1 nmol/l):

• zaburzenia miesiączkowania,
• niewydolność ciałka żółtego (czyli sytuacja, w której ciałko żółte w jajniku produkuje za mało progesteronu potrzebnego do utrzymania wczesnej ciąży),
• problemy z zajściem w ciążę,
• możliwy mlekotok (czyli wyciek mlecznej wydzieliny z brodawek sutkowych, który może występować nawet wtedy, gdy kobieta nie jest w ciąży ani nie karmi piersią),
• spadek libido.

Przy umiarkowanie podwyższonej prolaktynie (ok. 2,3 – 4,5 nmol/l, przy wartościach referencynych < 1,1 nmol/l):

• miesiączki stają się bardzo rzadkie albo całkowicie zanikają,
• mlekotok występuje częściej,
• libido jest jeszcze bardziej obniż

Przy bardzo wysokim poziomie prolaktyny (powyżej 4,5 nmol/l, przy wartościach referencyjnych < 1,1 nmol/l):

• brak miesiączki,
• mlekotok,
• hipogonadyzm (czyli stan, w którym jajniki wytwarzają zbyt mało hormonów płciowych, co może prowadzić m.in. do suchości pochwy, braku owulacji, spadku libido i innych objawów związanych z niedoborem estrogenów).

Objawy u mężczyzn

• spadek libido
• problemy z erekcją
• powiększenie gruczołów piersiowych (ginekomastia)
• spadek masy mięśniowej lub przerzedzenie owłosienia na ciele (jeden z objawów hipogonadyzmu).

Ciekawostka: Zdarza się, że wynik badania pokazuje wysoki poziom prolaktyny, a osoba nie ma żadnych objawów. Może to być spowodowane obecnością tzw. makroprolaktyny – to prolaktyna związana z przeciwciałami, która wolniej się usuwa z organizmu i jest mniej aktywna biologicznie. W takiej sytuacji lekarz może zlecić dodatkowe badania, aby to sprawdzić.

Jak się przygotować do badania stężenia prolaktyny

1. Na badanie przyjdź na czczo, czyli nie jedz i nie pij nic (poza wodą) przez co najmniej 10-12 godzin.
2. Przed badaniem dobrze jest porządnie się wyspać.
3. W dniu przed badaniem unikaj:
   1. stresujących sytuacji,
   2. intensywnego wysiłku fizycznego,
   3. współżycia seksualnego.
4. Jeśli przyjmujesz leki, które mogą wpływać na poziom prolaktyny, skonsultuj się wcześniej z lekarzem. Niektóre z tych leków trzeba odstawić nawet na 3 dni przed badaniem – ale tylko za zgodą lekarza.

Pamiętaj, że prawidłowe przygotowanie do badania pomaga uzyskać wiarygodny wynik.

Badanie prolaktyny wyniki

• Wynik badania dostępny w ciągu 1 dnia roboczego.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum.