Pakiet badań - Klirens kreatyniny

Klirens kreatyniny (Kreat:SUR, Kreat:DZM, Klirens)

Znaczenie kliniczne

Przesączanie kłębuszkowe GFR (glomerular filtration rate) zależy głównie od liczby czynnych nefronów i ma zastosowanie dla oceny szybkości przesączania. Związki wykorzystywane do oceny klirensu nerkowego muszą spełniać kilka warunków: swobodnie przesączać się przez kłębki nerkowe, nie mogą ulegać resorpcji ani sekrecji w kanalikach, nie mogą być metabolizowane w nerce, nie mogą być toksyczne ani wiązać się z białkami surowicy. Metody referencyjne wyliczenia GFR, jak klirens inuliny (polimer fruktozy), czy oparte o różne radioznaczniki są zbyt pracochłonne i kosztowne. Z punktu widzenia praktycznego wykorzystanie kreatyniny endogennej jest najbardziej przydatne i w warunkach zdrowia w niewielkim stopniu różni się od klirensu inuliny. Ważnym problemem jest ocena szacunkowej wielkości przesączania kłębkowego eGFR (estimated glomerular filtration rate) wykazująca się wprawdzie nieliniową , ale silną korelacją z masą czynnego miąższu nerkowego. Do najbardziej przydatnych sposobów wykrywania stopnia upośledzenia funkcji nerek zalicza się pośrednią ocenę GFR na podstawie pomiaru stężenia kreatyniny w surowicy, wieku i masy ciała. Prawidłowo klirens kreatyniny wynosi 100 ml/min/1,73 m^2(powierzchnia ciała „standardowego” pacjenta – waga70 kg, wzrost 170 cm) i maleje wraz z wiekiem. W warunkach praktycznych najczęściej jest stosowany wzór Cockrofta-Gaulta:eGFR = [(140 – wiek} x masa ciała] / [stężenie kreatyniny w surowicy (mg/dl) x 72] dla kobiet wprowadza się poprawkę x0,85; oraz wzór MDRD w postaci uproszczonej:eGFR = 186 x [stężenie kreatyniny w surowicy (mg/dl)]^-1,154x [wiek]^-0,203x [0,742 dla kobiet] x [1,212 dla rasy czarnej] lub wzór MDRD w postaci pełnej wymagający dodatkowo oznaczenia w surowicy stężenia azotu mocznika i albuminy: eGFR = 170 x [stężenie albuminy]^0,318x [stężenie kreatyniny]^-0,999x [wiek]^-0,176x [BUN]^-0,170x [0,762 dla kobiet] x [1,18 dla rasy czarnej]. Wzór najlepiej znany i do niedawna dość powszechnie stosowany opierał się na oznaczeniu stężenia kreatyniny w surowicy i w moczu z dobowej zbiórki oraz objętości dobowej moczu: GFR = [stężenie kreatyniny w moczu (mg/dl)] / [stężenie kreatyniny w surowicy (mg/dl)] x objętość dobowa moczu. Wzór ten miał pewne ograniczenia. W zapisanej postaci pozwalał na wyliczenie klirensu u tzw. dorosłego standardowego, tj. o prawidłowej masie ciała i wzroście dających powierzchnię ciała 1,73 m^2. W każdym innym przypadku należało wprowadzić poprawkę korygującą powierzchnię ciała. Dotyczyło to dzieci i młodzieży oraz osób wychudzonych, z nadwagą, niskich lub bardzo wysokich. Ponadto wartość wyliczona była zależna od poprawności wykonania dobowej zbiórki moczu. Należy pamiętać, że wszystkie te wzory są przeznaczone do celów badań przesiewowych w kierunku wykrycia przewlekłej choroby nerek. Jakiekolwiek odstępstwa od wartości prawidłowych powinny skutkować dalszą, szczegółową diagnostyką. Obniżenie GFR poniżej 60 ml/min u kobiet i poniżej 80 ml/min u mężczyzn występuje w chorobach nerek, po wysiłku fizycznym, w ostatnim trymestrze ciąży, przy diecie ubogobiałkowej, przy ograniczonej podaży płynów lub nadmiernej ich utracie przez skórę, płuca, nerki lub przewód pokarmowy. Wzrost GFR następuje we wczesnym okresie ciąży, przy diecie bogatobiałkowej, w zespole nerczycowym, stanach hiperglikemii. Ze względu na małą dokładność wyliczenia eGFR z równania MDRD przy wysokich wartościach GFR zaleca się, aby wartości przekraczające 60 podawać jako > 60 ml/min/1,73m^2.

Przygotowanie pacjenta

dla parametrów oznaczanych w moczu zalecanym materiałem jest mocz z dobowej zbiórki. W tym celu należy zaopatrzyć się w duży pojemnik, co najmniej 2 litrowy, z podziałką do zbierania moczu, który przez cały okres zbiórki będzie trzeba przechowywać w lodówce oraz w pojemnik jednorazowy, w którym później należy dostarczyć próbkę moczu ze zbiórki do laboratorium.W dniu rozpoczęcia zbiórki:• Pierwszą poranną porcję moczu oddaj do toalety, a każdą następną przenoś w całości do przygotowanego wcześniej pojemnika. Pojemnik przechowuj w lodówce.• Zanotuj godzinę rozpoczęcia zbiórki.• Kontynuuj zbiórkę przez całą dobę (każda oddana porcja moczu musi się znaleźć w pojemniku) i zakończ ją o godzinie, w której została rozpoczęta.Przykładowo, jeżeli rozpocząłeś zbiórkę o 7 rano w poniedziałek to musi się ona zakończyć o 7 rano we wtorek.• Zanotuj godzinę zakończenia zbiórki, dokładnie wymieszaj zawartość pojemnika z zebranym przez dobę moczem, a następnie zmierz jej objętość.• Odlej próbkę (50-100 mililitrów) wymieszanego moczu ze zbiorczego naczynia do jednorazowego pojemnika.• Do próbki dołącz kartkę z informacją o czasie rozpoczęcia i zakończenia zbiórki oraz całkowitej objętości zebranego podczas doby moczu i zanieś ją do laboratorium.Uwaga! Jeśli w okresie zbiórki choćby jedna porcja moczu nie mogła zostać przeniesiona do przeznaczonego pojemnika, zbiórkę należy rozpocząć od początku. Niepełna zbiórka może zafałszować wyniki badań. Dobową zbiórkę moczu rozpocznij rano i przeprowadzaj ją przez okres 24 godzin.

Materiał: -

Interferencje

hemoliza – nie wykazano ograniczeń do stężenia 800 mg/dl, bilirubina – brak interferencji do 15 mg/dl, lipemia – interferencja przy znacznym zmętnieniu (TG powyżej 650 mg/dl), zawyżenie wyników przy przyjmowaniu kwasu acetylosalicylowego, kwasu askorbinowego, niektórych antybiotyków