Białko w moczu

Znaczenie kliniczne:

U ludzi zdrowych wydalane są niewielkie ilości białka z moczem (20 – 80 mg/dobę), które są niewykrywane metodami rutynowymi. Za górną granicę wartości prawidłowych przyjmuje się 100 – 150 mg/dobę. Około 43% stanowią białka produkowane w układzie moczowo-płciowym. Najważniejszym z nich jest białko Tamma-Horsfalla, glikoproteina syntetyzowana przez komórki pętli nefronu, kanalików dalszych i kanalików bliższych. Białko to stanowi główny składnik wałeczków nerkowych.

Poza tym komórki układu moczowo-płciowego wytwarzają kilkanaście innych białek wydalanych z moczem. Do moczu przedostają się również białka drobnocząsteczkowe z surowicy – albuminy, immunoglobuliny G i A, białka transportowe i inne.

Pod pojęciem białkomoczu rozumie się wydalanie ponad 150 mg białka na dobę. Zwiększone wydalanie białka z moczem występuje także u osób zdrowych jako tzw. białkomocz czynnościowy: po dużym wysiłku fizycznym (białkomocz marszowy, czynnościowy), przy dłuższym pozostawaniu w pozycji stojącej (białkomocz ortostatyczny), przy gwałtownej zmianie temperatury – ochłodzenie lub ogrzanie (białkomocz termiczny), po silnym przeżyciu psychicznym (białkomocz emocjonalny) lub jako białkomocz rzekomy przy znacznym zagęszczeniu moczu.

W tego typu białkomoczu wydalanie białka zwykle nie przekracza 1 g/dobę i szybko wraca do wartości prawidłowych. Również w III trymestrze ciąży wydalanie białka jest nieznacznie zwiększone do 200 – 300 mg/dobę. Ponieważ stężenie białka w moczu zmienia się w zależności od pory dnia i aktywności fizycznej dla uzyskania dokładnych danych o wielkości białkomoczu powinno się określać poziom białka w moczu dobowym.

Białkomocze patologiczne dzielą się w zależności od ilości wydalanego białka lub w zależności od przyczyny. Do białkomoczu ilościowego zalicza się: białkomocz znikomy (minimalny) – wydalanie białka do 0,5 g/dobę; białkomocz mierny (umiarkowany) – 0,5 – 3,5 g/dobę; białkomocz masywny (znaczny) – powyżej 3,5 g białka/dobę. Wśród białkomoczy przyczynowych wyróżnia się:

• białkomocz przednerkowy – w niewydolności krążenia, nadciśnieniu, zatruciach, gorączce, ostrych epizodach neurologicznych (stany zapalne, wylew, napad padaczkowy);
• białkomocz nerkowy:
  • kłębkowy (ostre lub przewlekłe zapalenie kłębków nerkowych, choroby autoimmunologiczne, cukrzyca, leki nefrotoksyczne, infekcje);
  • kanalikowy (ostre i przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek, choroby śródmiąższowe nerek, zatrucie solami metali ciężkich, polekowe – aminoglikozydy, cytostatyki, przeciwbólowe);
  • mieszany kłębkowo-kanalikowy;
• białkomocz z przeładowania(overload) lub przecieku (overflow):
• białko Bence-Jonesa - szpiczak mnogi, lizozym w białaczce szpikowej, beta2-mikroglobulina w przewlekłej białaczce limfatycznej, nowotworach, chorobach immunologicznych, AIDS, zakażeniach ogólnoustrojowych, chorobach wątroby, hemoglobina - masywna hemoliza wewnątrznaczyniowa, czerwienica prawdziwa, mioglobina - duży wysiłek fizyczny, zapalenie mięśni szkieletowych, zespoły zmiażdżenia, po napadzie padaczkowym, tężec, zawał mięśnia sercowego
• białkomocz pozanerkowy – zapalenie moczowodów, pęcherza moczowego, cewki moczowej, gruczołu krokowego, dolnych odcinków dróg rodnych, kamica dróg moczowych.