Badanie AFP (Alfa-fetoproteina)

Co to jest AFP?

Alfa-fetoproteina, w skrócie AFP, to białko wytwarzane w znacznych ilościach między innymi przez wątrobę płodu. W okresie płodowym AFP pomaga utrzymać równowagę płynów  (reguluje ciśnienie onkotyczne) i pełni funkcje transportowe. Po urodzeniu i w dorosłym życiu poziom AFP we krwi jest na niskim poziomie.

Badanie AFP jest ważne nie tylko w ciąży, gdzie pomaga wykrywać wady rozwojowe płodu, ale także w diagnostyce nowotworów – jest to marker nowotworowy. Znacznie podwyższony poziom AFP u dorosłych może świadczyć o obecności złośliwego nowotworu wątroby lub nowotworów zarodkowych, takich jak niektóre guzy jąder czy jajników.

W diagnostyce nowotworowej ważna jest także szybkość (kinetyka) wzrostu AFP. Gwałtowny wzrost stężenia tego antygenu może wskazywać na rozwój złośliwego procesu nowotworowego.

Podsumowując, AFP jest markerem biologicznym o dużym znaczeniu zarówno w medycynie prenatalnej, jak i onkologii, dlatego jego oznaczenie bywa kluczowe dla wczesnego wykrycia i monitorowania różnych stanów zdrowotnych.

Rola AFP w organizmie

AFP to białko, które w dorosłym organizmie zazwyczaj występuje w bardzo małych ilościach. Naturalnym momentem wzrostu jego stężenia w surowicy, powiązanym z jego rolą, jest okres ciąży.

Antygen AFP wytarzany jest najpierw w pęcherzyku żółtkowym, a później w wątrobie płodu. W tym okresie alfa-fetoproteina pełni ważne funkcje niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka:

• pomaga utrzymać prawidłową gospodarkę płynów w organizmie,
• bierze udział w transporcie różnych substancji we krwi dziecka.

To właśnie dlatego AFP jest tak ważnym markerem – jego podwyższony poziom u osób dorosłych, które nie są w ciąży, może być sygnałem choroby i wymaga dalszej diagnostyki.

Kiedy wykonać badanie stężenia AFP?

Badanie AFP jest kluczowe w następujących sytuacjach.

Diagnostyka onkologiczna

• przede wszystkim w wykrywaniu nowotworów złośliwych wątroby,
• w przypadku podejrzenia nowotworów zarodkowych jąder i jajników (tzw. nonseminoma, non-dysgerminoma),
• czasami także w innych nowotworach, np. żołądka, dróg żółciowych, trzustki czy płuc (choć tam wzrost AFP zdarza się rzadziej).

WHO oraz Europejskie Towarzystwo Urologiczne rekomendują regularne oznaczanie AFP u osób z nowotworami zarodkowymi jąder – razem z badaniami gonadotropiny kosmówkowej (hCG) i dehydrogenazy mleczanowej (LDH). Pomaga to:

• ocenić stadium choroby,
• przewidzieć rokowanie,
• szybko wykryć ewentualny nawrót choroby,
• kontrolować stan pacjenta po leczeniu chirurgicznym.

Wysokie poziomy tych markerów uznaje się za niekorzystny czynnik rokowniczy.

Diagnostyka prenatalna

Badanie AFP wykonuje się także w czasie ciąży w ramach nieinwazyjnych testów prenatalnych, tak , aby sprawdzić, czy płód rozwija się prawidłowo.

• między 14. a 20. tygodniem ciąży – jako część tzw. testu potrójnego (β-hCG, AFP, wolny estriol -uE3) lub testu poczwórnego (β-hCG, AFP, wolny estriol, inhibina A). Te testy służą do oceny ryzyka wad genetycznych (np. zespołu Downa) i wad cewy nerwowej.
• w 11.–14. oraz 14.–20. tygodniu – w ramach tzw. testu zintegrowanego, który łączy wyniki kilku badań (NT, PAPP-A, inhibina A, β-hCG, AFP, uE3). Ten test jest bardziej precyzyjny niż pojedyncze badania i pozwala lepiej ocenić ryzyko nieprawidłowości w rozwoju dziecka.

Opis badania alfa-fetoproteiny

Badanie polega na pobraniu niewielkiej próbki krwi z żyły, która następnie trafia do laboratorium, gdzie mierzone jest stężenie alfa-fetoproteiny (AFP) w surowicy krwi pacjenta. Cały proces pobrania jest szybki i bezpieczny, wykonywany przez doświadczony personel medyczny.

Normy AFP  (wartości referencyjne)

Normy stanowią ogólne zalecenia i mogą się różnić w zależności od metody badawczej stosowanej w laboratorium wykonującym badanie. Wartości referencyjne AFP zależą od płci pacjenta oraz od tego, czy kobieta jest w ciąży.

Sprawdź wartości referencyjne na swoim wyniku badania.

Normy dla kobiet w ciąży

Poziom AFP zmienia się wraz z trymestrem ciąży, osiągając maksymalne wartości między 32. a 36. tygodniem. Normy prenatalne są szerokie i zależą od wieku ciąży, dlatego interpretacja wyników powinna być oparta na tabelach referencyjnych dedykowanych dla danego tygodnia ciąży.

Co oznacza niski wynik AFP

U kobiet ciężarnych utrzymujące się niskie oznaczenie stężenia AFP po 10. tygodniu ciąży może być wiarygodnym wskaźnikiem ryzyka wystąpienia zespołu Downa u płodu.

Warto jednak pamiętać, że niski poziom AFP nie wyklucza obecności chorób nowotworowych ani innych zaburzeń zdrowotnych. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie dalszych badań diagnostycznych, aby wykluczyć poważniejsze przyczyny obniżonego stężenia tego białka.

Przyczyny wysokiego poziomu AFP

Podwyższony poziom AFP może mieć różne przyczyny. Wzrost AFP do 400 ng/ml, obserwuje się u osób z poniższymi chorobami np.:

• marskość wątroby,
• ostre wirusowe zapalenie wątroby typu B,C i D
• przewlekłe zapalenie wątroby,
• żółtaczką zewnątrzwątrobowa,
• choroba alkoholowa wątroby,
• niedobór białka α1-antytrypsyny.

Jeśli u pacjenta stwierdzi się w wątrobie obecność guzka i równocześnie stężenie AFP przekracza 400 ng/ml, istnieje duże prawdopodobieństwo rozpoznania pierwotnego nowotworu wątroby.

Nieco podwyższone wartości AFP (do około 100 ng/ml, czasem do 500 ng/ml) mogą też pojawiać się u osób, u których nowotwór z innych narządów rozprzestrzenił się do wątroby.

Podwyższone poziomy AFP w surowicy krwi matki

Wzrost stężenia AFP u ciężarnych może mieć też inne, niezwiązane z chorobą, przyczyny, na przykład:

• nieprecyzyjne określenie wieku ciąży (np. ciąża jest starsza niż zakładano, niedoszacowanie)
• ciąża mnoga (bliźniacza lub wielopłodowa)
• zagrożenie poronieniem lub obumarcie płodu
• wady rozwojowe płodu, takie jak otwarty rozszczep kręgosłupa, potworniak czy wada przedniej ściany brzucha

Dlatego interpretując wynik AFP, bardzo ważne jest, by lekarz uwzględnił wszystkie te możliwości i w razie potrzeby skierował na dodatkowe badania.

Objawy wysokiego poziomu AFP

Podwyższony poziom AFP może wiązać się z różnymi dolegliwościami, choć nie zawsze one występują.

W przypadku nowotworu wątroby mogą pojawić się takie objawy jak:

• żółtaczka (zażółcenie skóry i białek oczu – twardówki),
• ból lub uczucie ucisku w prawym górnym brzuchu,
• powiększenie brzucha związane z nagromadzeniem płynu (wodobrzusze),
• utrata apetytu i ogólne osłabienie.

Jeśli podwyższony poziom AFP jest spowodowany nowotworem zarodkowym (np. jąder czy jajników), objawy mogą być bardzo różne i zależą od lokalizacji guza. Mogą to być m.in.:

• ból brzucha,
• obrzęki,
• u kobiet – zaburzenia miesiączkowania.

Warto jednak pamiętać, że podwyższony poziom AFP nie zawsze oznacza nowotwór. Często jego przyczyną są również inne choroby, np. te dotyczące wątroby, które nie mają charakteru nowotworowego.

Dlatego, gdy wynik AFP jest podwyższony, bardzo ważne jest wykonanie dalszych badań i konsultacja z lekarzem, który ustali przyczynę i zaproponuje odpowiednie leczenie.

Przygotowanie do badania AFP – zasady

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Jeżeli zażywasz leki i/lub suplementy diety czy preparaty ziołowe mogące wpłynąć na wynik badania, skonsultuj się z lekarzem prowadzącym.

Przygotowanie do badania AFP

Badanie alfafetoproteiny przeprowadzane jest na podstawie pobranej próbki krwi.

• Badanie polega na pobraniu krwi do probówki EDTA, zgodnie z procedurą pobrania odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej oraz ucisk w miejscu pobrania po zakończeniu procedury trwa kilka minut.
• Czas trwania pobrania to około kilka - kilkanaście sekund.
• W przypadku nieprawidłowego przygotowania do badania uzyskany wynik nie będzie w pełni miarodajny.
• Pobrania należy dokonać w godzinach porannych.

Wymagane przygotowanie do badania AFP

W dniu przed badaniem:

• Unikaj spożywania obfitych i tłustych posiłków oraz spożywania alkoholu do 24 godzin przed badaniem.
• Powstrzymać się od picia kawy i herbaty co najmniej 12 godzin przed pobraniem.

W dniu badania:

• Pacjent powinien pozostawać na czczo - to znaczy powstrzymać się od posiłku przez około 8-12 godzin przed badaniem.
• Dozwolone jest wypicie niewielkiej ilości wody w godzinach porannych.
• W miarę możliwości pobranie należy przeprowadzić przed przyjęciem porannej porcji leków chyba, że lekarz zaleci inaczej.
• Pobranie krwi należy przeprowadzić w godzinach porannych.
• Przed badaniem pacjent powinien pozostawać w spoczynku przez 10 – 15 minut (pozycja siedząca).
• Wysiłek fizyczny, także umiarkowany np. chodzenie, wejście po schodach, może zmienić wartości wyników badania laboratoryjnego.

Wynik badania AFP

• Wynik badania dostępny w ciągu 3 dni roboczych.
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji uprzednio wybranego Centrum.
• Możliwość dostępu do wyniku online. Należy zgłosić się do recepcji w celu wygenerowania hasła dostępowego w wybranym Centrum.

Badanie AFP cena

Cena badania AFP zależna jest od Laboratorium i miasta, w którym badanie poziumu AFP ma być wykonane.